Kaynaklar kıt, ihtiyaçlar sınırsız mı?

İSTİNASIZ olarak tüm ekonomistler tezlerini anlatırken kendilerinden önceki teorileri çürütmekle işe başlar. Fakat, savundukları fikirler büyük ölçüde öncekilerin etkisiyle yazılmış, esasta bir farklılık getirmeyen çalışmalardan ibaret kalır. Bu noktada, İktisat Risalesi’nin içeriği gibi üslubu da tam bir orijinallik taşıyor. fiöyle ki, risalede eski-yeni ekonomistlere ve onların görüşlerine atıf yapan eden bir tek kelime dahi yok.
Bilinen iktisat teorileri; hep Batılılar tarafından yazıldı ve daima Batı dünyasının menfaatlerini devam ettirmenin fikirsel arka plânını oluşturdu. Bu yüzden; işsizlik, enflasyon, adil gelir dağılımı gibi aslî konularda hiçbir çözüm getiremedi, dünyanın büyük bir bölümünün açlık, sefalet ve bunun doğurduğu kaos ortamı içinde yaşamasına bir nebze dahi çare olamadı. Dolayısıyla, İktisat Risalesi’nin sağlıklı ve mümkün olduğu kadar noksansız bir şekilde yorumlanması hayatî bir önem taşıyor.

Resmî iktisat literatürünün sakatlığı daha kendini tanımlama aşamasında başlar ve sonraki bölümlerde de devam eder. Risale ise, önce iktisadın doğru tarifiyle işe başlar ve izleyen yedi nükte ile açıklamalarını tamamlar.

Yedi nükteden oluşan belgenin bu yazımızda sadece giriş bölümünü irdeleyeceğiz.

Üstat, mukaddimesinde “iktisat ve kanaate, israf ve tebzire dairdir” sözleriyle risalenin temasını açıklıyor. İkinci cümlede; “yiyin, için fakat israf etmeyin” mealindeki A’raf Süresinin 31. ayetini bu bağlamda yorumlayacağını belirtiyor. Üstat, ayeti Kur’an’ın iktisat dünyasına verdiği bir emir olarak telakki ediyor.

KLASİK tanıma göre, iktisat (ekonomi) bilimi; kıt kaynaklarla sınırsız olan ihtiyaç ve isteklerin nasıl karşılanacağını inceler. Bu tarifte iki unsur göze çarpar. Bunlardan birincisi, kaynakların kıtlığı, diğeri ise, insan ihtiyaç ve isteklerinin sınırsız oluşu. Yani, iktisat sayesinde sınırsız bir faktörün, sınırlı bir faktörle karşılanması sağlanıyormuş. Aslında, tanım gerçekleri yansıtmıyor. Bir kere, kaynakların, daha doğru ifadeyle doğal kaynakların kısıtlı olduğu hususu pek tartışmalı. Evet, mesela dünyadaki en önemli kaynak olan petrol tükenmek üzere. Ama, insanoğlu enerji üretimi bakımından petrole mahkum değil ki… Elde edilmesi çok daha kolay ve ucuz olan güneş ve rüzgâr enerjisinin sınırlı olduğunu iddia etmek mümkün mü? Demir, bakır, altın vesaire gibi diğer madenlere gelince, sadece arz küredeki rezervlere bağlı değiliz. Ulaşabildiği ölçüde, kâinatın dünya haricindeki gezegen ve yıldızları da istifademize hazır. Nitekim, daha şimdiden, Amerikalılar Ay ve Venüs’te maden arama aşamasına yaklaştı.

Yani, insanların mal ve hizmet üretiminde kullanabilecekleri nimetler olan kaynaklar hakkında “kıt” deyimini kullanmak yersizdir, gerçek dışıdır ve nankörlüktür. Kaynakların kısıtlılığından bahsetmekle ekonomistler kendilerine hak etmedikleri bir paye verip belki sun’i bir tatmine ulaşıyorlardır. Ama, böyle bir iddia her yönden saçmadır. Çünkü, Dünya ve kâinat kendini sürekli değiştiren, yenileyen dinamik varlıklardır. Ayrıca, doğa bilimlerine göre, kâinatta hiçbir madde yok olmaz, şekil değiştirerek varlığını sürdürür. Bu gerçeklere rağmen, kaynakların sınırlı olduğunu iddia etmek anlamsız değil mi? Hem, kaynakların çoğunu nükleer silahlara, casus uydulara, porno endüstrisine, kanserojen giysi ve gıdalara, dejenere eğlence sektörüne sarf edip, sonra da kaynaklar sınırlı demek akla, mantığa ve ahlâka uyar mı?

TANIMIN ikinci bölümünü oluşturan ihtiyaç ve isteklerin sınırsızlığı da pek inanılır gibi değil. Hayatın idamesi için gerekli ihtiyaçlarımız bellidir. Bunlar yemek, içmek, giyinmek ve barınmaktan ibarettir. İsteklerimiz ise, reklâm bombardımanı, kredi kartı tuzakları, moda akımları ile tahrik ediliyor. Normalde üretim tüketim için yapılması gerekirken, artık tüketim üretim için yapılıyor. Kapitalist çarkların dönmesi için böylesi gerekmekte. Yani, ekonomistlerin söylediği gibi, insan isteklerinin hiç bitmemesi onun doğasından gelmiyor. İnsan, baskı ve zorlamalar sonucunda sürekli tüketmek isteyen bir karaktere doğru itiliyor. Aslında, sınırsız sözcüğü, Anglo-Sakson ve Yahudi işbirliğinin dünyayı sömürme ihtirası için daha uygun olabilir.

KENDİNİ bu derece yanlış tanımlayan iktisat literatürü, iktisatlı tutumdan, tasarruftan, israftan pek bahsetmez. Onun yerine, kaynakların sınırlı olduğu yalanını kendine baz alarak, kaynakların tahsisi, tüketici tatmini vesaire gibi konulara odaklanır. Dörtte üçü sudan meydana gelen dünyamızda, su kaynaklarının, hatta soluduğumuz havanın bile yanlış, bilinçsiz sanayileşmeden dolayı alarm verdiği bugünün ortamında Batılıların yazdığı ekonomi hâlâ aynı teraneleri tekrarlamaktan ileri gidemiyor.

Bediüzzaman, henüz nüfusun az, çevre sorunlarının sıfır düzeyinde, maden ve hammadde bakımından dünyamızın çok bakir bulunduğu bir dönemde, insanları idareli olmaya, yani kaynakları dikkatle kullanmaya, israfa asla yer vermemeye çağırıyor. Tavsiyelerinin doğruluğuna tartışılmaz mehaz olan Kuran ayetini kanıt olarak gösteriyor. Fakat, asla kaynakların kıtlığından söz etmiyor. O’nun tasarruflu davranmamızı istemesi kaynakların, yani nimetlerin azlığından değil, israfın Allah tarafından yasaklanarak, idareli davranmanın emredilmesindendir.

Sami Uslu

Etiketler: ,Derkenar, Ekonomi, iktisat, Sami Uslu

Benzer Yazılar ...

Asil bir korku

Dünyası ikiye bölünmüş, dünyanın kendisi gibi. Durumunu bir şehrin nehirle ikiye bölünmesine benzetmişti. Ortasından nehir geçen şehirlerin iki yakası vardır. Onun da iki yakası var. İki yakasını bir araya getirmeye uğraşıyor. Onu ikiye ayıran neydi?... 

Ezanlar okundukça Menderes anılacak

1950 yılının 16 Haziran’ı, yakın tarihimizin kırılma anlarından biridir. Türkiye, 1932 yılından beri “Tanrı uludur, Tanrı uludur” şeklinde okunan Türkçe ezanı o gün resmen bırakıp Arapça ezana dönecektir. Gerçi yapılan yasa değişikliğinde... 

Yalnızken, kimsin?

Köylere yaya gidildiği zamanlarda, adamın biri yolda yorulmuş, heybesinden çıkardığı karpuzun birini kesmiş, yemiş. Kabuklardan arta kalan kırmızı kısımlara bakıp, “Desinler ki bunu bir ağa yemiş.” deyip, kabukları bir kenara bırakmış. Sonra... 

Avatar – Ebabil Kuslari

Miladi 571, Peygamberimiz Hazreti Muhammed (s.a.)’in doğum yılıdır. Tarihlere “Fil vak’ası” diye geçen hadisenin Peygamberimiz’in doğduğu yıl gerçekleştiği rivayet edilir. Yemen Kralı Ebrehe, kendi hükümranlığına rakip bir merkez...